Każdy zna przyspieszone bicie serca przed ważną rozmową czy nieprzespaną noc przed egzaminem. Lęk jest naturalną reakcją organizmu, która mobilizuje do działania i chroni przed zagrożeniem. Problem zaczyna się wtedy, gdy niepokój zostaje na dłużej, pojawia się bez wyraźnego powodu i coraz mocniej wpływa na codzienność. Wtedy warto sprawdzić, czy nie są to już objawy zaburzeń lękowych.
Stres a lęk – na czym polega różnica?
Stres jest reakcją na konkretne wymaganie lub trudną sytuację: termin w pracy, przeprowadzkę, chorobę bliskiej osoby. Zwykle mija, gdy sytuacja się kończy albo udaje się ją rozwiązać. Lęk w zaburzeniach lękowych działa inaczej. Bywa nieproporcjonalny do okoliczności, utrzymuje się tygodniami lub miesiącami i często trudno wskazać jego źródło. Napięcie pojawia się „na zapas”, nawet gdy nic złego się nie dzieje.
Długotrwały stres może z czasem przerodzić się w przewlekły niepokój, zwłaszcza po serii trudnych wydarzeń. Pomocna bywa wtedy skala stresu Holmesa i Rahe’a, która pozwala oszacować, jak duże obciążenie przyniósł ostatni rok.
Jak lęk objawia się w ciele?
Zaburzenia lękowe często dają o sobie znać przez ciało, dlatego wiele osób najpierw trafia do kardiologa lub gastrologa. Typowe objawy somatyczne to:
- kołatanie serca i ucisk w klatce piersiowej,
- duszność, płytki oddech, uczucie „guli w gardle”,
- napięcie mięśni, bóle głowy i karku,
- zawroty głowy, drżenie, nadmierne pocenie się,
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe,
- trudności z zasypianiem i częste wybudzanie się.
Podobne objawy mogą mieć też przyczyny medyczne, na przykład zaburzenia pracy tarczycy, dlatego warto najpierw skonsultować je z lekarzem.
Objawy psychiczne i zmiany w zachowaniu
Lęk wpływa także na myśli i emocje. Pojawia się nieustanne zamartwianie się, czarne scenariusze, poczucie, że „zaraz stanie się coś złego”, drażliwość i trudności z koncentracją. Charakterystycznym sygnałem jest unikanie, czyli rezygnowanie ze spotkań, jazdy komunikacją czy rozmów telefonicznych, byle tylko nie poczuć niepokoju. Na krótką metę przynosi to ulgę, ale z czasem świat staje się coraz węższy, a lęk coraz silniejszy.
Najczęstsze rodzaje zaburzeń lękowych
- Zaburzenie lękowe uogólnione – przewlekłe zamartwianie się wieloma sprawami jednocześnie, trwające co najmniej kilka miesięcy.
- Zaburzenie lękowe z napadami paniki – nagłe ataki silnego lęku z objawami fizycznymi i strach przed kolejnym napadem.
- Fobia społeczna – silny lęk przed oceną innych i sytuacjami społecznymi.
- Fobie specyficzne – lęk przed konkretnym obiektem lub sytuacją, na przykład lataniem, zwierzętami czy zamkniętymi przestrzeniami.
Rozpoznanie zawsze stawia specjalista, a sama nazwa zaburzenia jest mniej ważna niż to, jak bardzo lęk utrudnia życie.
Kiedy szukać pomocy?
Warto zgłosić się do specjalisty, gdy niepokój utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni, gdy zaczynasz unikać sytuacji, które wcześniej nie sprawiały trudności, gdy lęk odbija się na śnie, pracy lub relacjach albo gdy pojawiają się napady paniki. W zależności od nasilenia objawów pomocą może być psychoterapia, leczenie farmakologiczne albo połączenie obu tych form. Jeśli zastanawiasz się, czy z lękiem iść do psychoterapeuty, czy do psychiatry, pamiętaj, że pierwsza decyzja nie musi być ostateczna – dobry specjalista w razie potrzeby pokieruje Cię dalej.
Jak psychoterapia pomaga w pracy z lękiem?
W terapii lęk przestaje być wrogiem, z którym trzeba walczyć, a staje się sygnałem, który można zrozumieć. Praca obejmuje rozpoznawanie sytuacji i myśli wywołujących niepokój, szukanie jego źródeł we wcześniejszych doświadczeniach i relacjach oraz naukę regulowania napięcia w ciele, na przykład z pomocą ćwiczeń oddechowych. Stopniowo maleje potrzeba unikania, a wraca poczucie wpływu na własne życie. W Gabinecie Turkusowej Terapii w Warszawie-Wesołej z lękiem i przewlekłym napięciem pracują psychoterapeutki różnych nurtów, a pierwsze spotkanie to okazja do spokojnej rozmowy o tym, co się dzieje.